Waarom zaten er in de zomer van het jaar 1573 geen blaadjes aan de bomen. Waarom waren er dat jaar geen honden en katten en andere huisdieren, ja zelfs geen vogels en ratten, in de stad Haarlem te bekennen. Leerlingen van de Bos en Vaartschool hebben tijdens de derde jeugdexcursie van de Vereniging Haerlem geleerd wat daar achter zit.

 

Bies van Ede, schrijver van het boek “Gebakken rat en beukenblad” nam de leerlingen mee naar de Tachtigjarige Oorlog. Hij vertelde dat Haarlem werd belegerd door de Spanjaarden en dat er geen voedsel meer in de stad te vinden was. De Haarlemmers hadden alles wat eetbaar opgegeten. Niet het veel sterkere en goed getrainde leger van Don Frederik overwon de Haarlemmers, maar de honger dwong hen tot overgave.

 

Bies wist met zijn verhaal de kinderen bijna een uur lang te boeien en maakte daarbij steeds de vergelijking met de tijd waarin we nu leven. “Doen de Amerikanen nu niet hetzelfde als de Spanjaarden tijdens de 80-jarige oorlog, laten zien wie de sterkste is?” en “Wij vinden het toch ook niet leuk als we heel veel belasting moeten betalen en altijd moeten doen wat een ander zegt? Kan je begrijpen dat de mensen kwaad werden en de boel kort en klein sloegen tijdens de Beeldenstorm?”

Hij maakte door zijn manier van vertellen het voor kinderen toch moeilijk te begrijpen godsdienstige en politieke conflict met Spanje in de tweede helft van de 16^e eeuw duidelijk. De leerlingen waren goed voorbereid en wisten vaak enthousiast de juiste antwoorden op zijn vragen te geven. Het uur was om voordat ze het wisten.

 

Na de pauze werd er van groep gewisseld en gingen de kinderen naar het Archeologisch Museum. Maar niet voordat Bies had gewezen op enkele herinneringen aan de 80-jarige oorlog, die nu nog te vinden zijn rondom de Grote Markt: de kogel in het Huis met de kogel op de Oude Groenmarkt en het ontbreken van de beelden die ooit de Grote Kerk sierden. “Kijk maar, je kunt nog zien waar de beelden hebben gestaan”.

 

In het museum vertoonden Heleen Borgwat en Tanja van der Zon een diaserie die nog eens laat zien hoe belangrijk eten en drinken was voor de mensen is en hoe wij nu weten wàt ze vroeger hebben gegeten en gedronken. De diaserie laat ook zien wat er overbleef van het eens zo mooie kasteel Huis ter Kleef na het vertrek van de Spanjaarden. De kinderen sloten de morgen af met een speurtocht door het museum langs de verschillende vitrines. Daarbij werd de Spaanse helm en de ingeslagen hondenschedeltjes (het bewijs van hoe hoog de hongersnood moet zijn geweest) niet vergeten.