EXPOSITIE

Geen extra kaarsen nodig: het zijn protestanten!

Met als thema ‘In het spoor van de heilige Bavo’  vertrok op zaterdag 17 april 2010 een 50-tal Haerlem-leden naar Gent. Terwijl de ‘reisleidster’ Joan Patijn over de geschiedenis van Bavo vertelde, reed de met onze Vereniging vertrouwde buschauffeur Pieter Korver van Jan de Wit Autocars ons in zijn  splinternieuwe bus soepel en op tijd allereerst naar het kleine dorpje Mendonk.

Marjorie Vroom

In Mendonk werd het gezelschap heel toepasselijk ontvangen in de St.Bavo’s-Hoeve door Bert Vervaet, bestuurslid van de historischevereniging Oost-Oudburg. Hij vertelde dat Mendonk een heerlijkheid is geweest van de Sint Baafsabdij. Banden met ons land waren er meteen al: Mendonk is gelegen langs de Moervaart, lang geleden de grens tussen de bisdommen Utrecht en Doornik.


Na een verkwikkende  lunch werd een bezoek gebracht aan de plaatselijke Rooms-Katholieke kerk, waarin zich enkele afbeeldingen van Bavo en een penitentiesteen bevinden. Een zo grote groep bezoekers was kennelijk in lange tijd niet voorgekomen.  Maar de vraag of er nog extra kaarsen moesten worden aangerukt, werd afgewimpeld: hoeft niet, het zijn protestanten! De penitentiesteen, een zwaargewicht van 162 kilo, zou volgens overlevering als Bavo’s hoofdkussen hebben gediend. Anderen menen dat hij deze in de nek heeft gelegd tijdens het bidden. Hoe het ook zij, lekker zal het niet hebben gelegen. Na dit kerkbezoek liepen we onder een stralende lentezon naar een klein kapelletje, gelegen in de akkers rond Mendonk. Volgens overlevering zou Bavo in dit gebied als kluizenaar zijn gestorven. Onze gids wees er echter op, dat het best mogelijk is geweest dat Bavo bewust naar deze streek kwam als missionaris. Dan zou hij de mensen hebben opgezocht in plaats van ze te ontwijken! En zou hij dus ook geen kluizenaar zijn geweest.

Langs het Kanaal van Gent naar Terneuzen reden we vervolgens naar Gent, alwaar we, in twee groepen verdeeld, met ervaren stadgidsen verder in Bavo’s sporen zouden treden. De voormalige abdij St. Baafs werd op de strategische plaats waar Leie en Schelde samenvloeien gesticht door Amandus, een geloofsverkondiger. Bavo werd er kloosterling en in de 9e eeuw werd de abdij naar hem vernoemd. Keizer Karel liet de abdij in 1540 voor een groot deel slopen om er een Spaanse dwangburcht van te maken om de Gentenaren te kunnen belegeren. Dit zgn. Spanjaardenkasteel is in de 19e eeuw gesloopt. Toch was op de ruïne nog genoeg interessants te vinden: een deel van een brouwerij en een gouvernementsgebouw en ook nog resten van de abdij zoals een kapittelzaal en een refter met een prachtig dak. Bovendien wordt alles wat in Gent aan bouwfragmenten wordt gevonden, hier ‘gestockeerd’. Grafstenen, pilaren, gevelstenen, de Haarlemmers wensten zich zoiets ook in hun eigen stad. De volledig verdwenen tweede abdijkerk leeft in de herinnering voort als een stadspark, heel bijzonder hoe bomen pilaren en contouren kunnen aangeven.

En toen moest het hoogtepunt nog komen. Het bezoek aan de St. Baafskathedraal in de binnenstad van Gent. Daar hebben we op speciaal verzoek het enige nog bekende relikwie van Bavo mogen aanschouwen. De tweede groep heeft dit helaas gemist. Of het stukje opperarmbeen echt van Bavo afkomstig is, is natuurlijk niet te zeggen. Wel is het zo dat zulke voorwerpen met behulp van moderne technieken beter kunnen worden onderzocht. Op grond daarvan is met 95% zekerheid de conclusie getrokken, dat het zou kunnen. Dit relikwie is via allerlei omzwervingen  pas in 1978 ‘thuis’ gekomen. Misschien is de St. Baafskathedraal bij toeristen meer bekend om het beroemde altaarstuk ‘Het Lam Gods’ van de gebroeders Van Eyck. Haarlemmers moeten deze kathedraal vooral bezoeken om het grote schilderij van Rubens te zien. Daarop is Bavo vereeuwigd, liggend op de knieën, zich overgevend aan Amandus om kloosterling te worden. Zijn dochter kijkt wel met enige afschuw toe, haar vader geeft immers al zijn bezittingen weg aan de armen. Het schilderij is onlangs schoongemaakt en gerestaureerd, zeer de moeite waard.

Deze eerste busexcursie, succesvol georganiseerd door de nieuwe werkgroep ‘Lezingen en excursies’, schept grote verwachtingen voor de volgende activiteiten van deze werkgroep.