Geveltekens

Eeuwenlang, tot 1795, hebben de inwoners van Haarlem het zonder huisnummers moeten stellen. De straten hadden al vroeg hun naam, maar huisnummers zijn pas in de tijd van Lodewijk Napoleon in Haarlem ingevoerd. Daarom had men bedacht elk huis een naam te geven. Meestal waren dat eenvoudige en doorgaans ook logische namen. Een smederij heette De Gekroonde Hamer en iemand uit Aken woonde in Het Wapen van Aken.

Om deze namen aan de voorbijganger kenbaar te maken werden zij op de voorgevel of op de deur geschilderd. Aangezien bijna niemand kon lezen, moest er een plaatje bij in de vorm van bijvoorbeeld  een muurschildering. Vooral ambachtslieden en winkeliers hadden de behoefte aan een meer opvallend adreskaartje. Zij maakten dan ook veelvuldig gebruik van uithangborden. Nog mooier was het de huisnaam een permanente plaats in de voorgevel te geven.

Vanaf de zestiende eeuw ging men dan ook over tot het maken van gevelstenen. In Haarlem werden vooral in het begin van de zeventiende eeuw veel gevelstenen aangebracht. Onder invloed van de toestromende Vlamingen en de tot grote hoogte gestegen welvaart van de Gouden Eeuw, werden vooral in het begin van de 17de eeuw veel huizen in snel tempo van een gevelsteen voorzien. Ook een grote stadsbrand heeft hier zijn bijdrage aan geleverd. Gedurende de hele 17de eeuw werden gevelstenen gemaakt en in de Haarlemse gevels geplaatst.

Stichting Geveltekens 

In de 18de eeuw neemt dat sterk af. De economische situatie was daar debet aan. Er werden meer huizen gesloopt dan gebouwd en de stad verpauperde zienderogen. Wanneer dan aan het eind van de eeuw een eerste vorm van huisnummering wordt ge├»ntroduceerd, zijn de gevelstenen ook niet meer echt nodig. Vele verdwijnen in de loop der tijd uit het stadsgezicht, maar een honderdtal heeft de tand des tijds en de sloopwoede van de negentiende eeuw weten te doorstaan. Een groot aantal hiervan is nog in het Haarlemse straatbeeld te bewonderen; andere bevinden zich in musea en priv├ę-collecties.

Tegenwoordig worden er ook weer nieuwe gevelstenen gemaakt.

De Stichting Geveltekens Vereniging Haerlem (SGVH) houdt zich bezig met:

  • Het inventariseren en documenteren van de oude en nieuwe geveltekens die  zich in de gemeente  Haarlem bevinden (ook Spaarndam),
  • Ook proberen wij verdwenen Haarlemse gevelstenen op te sporen en weer terug in Haarlem te krijgen,
  • De Stichting geeft desgevraagd advies over nieuw aan te brengen gevelstenen en het restaureren van aanwezige gevelstenen, en zo nodig zoeken naar de benodigde financiering en/of sponsoring. Rekeningnummer van de SGVH NL21FVLB260718955 t.n.v. St. Geveltekens Vereniging Haerlem te Overveen,
  • Ook gevelreclames en gevelornamenten en geveldecoraties staan in onze belangstelling.

Haarlemse geveltekens op YouTube